Ցուցահանդեսը նվիրվում է հայ մշակույթի մեծ երախտավոր Թորոս Թորամանյանի հիշատակին Ցուցահանդեսում ներկայացված են հայկական մշակույթի մասունքներ՝ վաղ միջնադարից մինչև XVII դար: 1920 ականներին Թորոս Թորամանյանն առաջինը Հայաստանի տարբեր վայրերից հավաքեց և Հայաստանի պատմության թանգարան բերեց վաղ միջնադարյան կոթողներ: Դրանք դարձան հայկական ճարտարապետության և քանդակագործության՝ աշխարհով մեկ ճանաչում ստացած ինքնության անփոխարինելի վկայություններ, գիտական փաստարկումների անձեռնմխելի զինանոց: Ցուցահանդեսում ն [...]

... Սուրբ Աստվածածին Հրեշտակ մարդկանց մեջ,  մարմնատեսիլ քերովբե, Երկնավոր արքայուհի Անխառն, ինչպես օդ, մաքուր ինչպես լույս... Օգնի՛ր թևավոր քո աղոթքներով, ո՜վ Խոստովանած մայրդ ողջերի - Գրիգոր Նարեկացի     Ցուցահանդեսը ներկայացնում է Աստվածամոր պաշտամունքի պատմականորեն ձևավորված  արտացոլումները վաղ քրիստոնեական շրջանից մինչև XVIII դար: Մարիամ Աստվածածինը / Աստվածամայր, Տիրամայր / Հայ առաքելական եկեղեցու, կաթոլիկ և ուղղափառ եկեղեցիների կողմից պատվում է որպես Աստվածածին կամ Աստվածամայր: Ա [...]

Հայաստանի պատմության թանգարանը  հիմնադրվել է Հայաստանի Առաջին Հանրապետության պառլամենտի օրենքով (N 439, 09.09.1919թ.): Կոչվել է Ազգագրական-մարդաբանական թանգարան-գրադարան: Առաջին տնօրենն էր Երվանդ Լալայանը: Այցելուների համար թանգարանը բացվել է 1921 թ. օգոստոսի 20-ին: Ժամանակի ընթացքում կրել է անվանափոխություններ. Հայաստանի պետական կենտրոնական (1922թ.), Կուլտուր-պատմական (1931թ.), Պատմական (1935թ.), Հայաստանի պատմության պետական թանգարան (1962թ.) և Հայաստանի պատմության  թանգարան (2003թ.): 1923 թվակ [...]

Գորգերը հայ ժողովրդի ինքնատիպ մշակույթի լավագույն դրսևորումներից են՝ համարժեք քանդակագործությանը և մանրանկարչությանը: Հայկական գորգերը զարդագիր «տեքստեր» են, որոնց մեջ ի պահ են տրված մեր նախնիների` հազարամյակների խորքից եկող հավատալիքների, պաշտամունքի, կրոնական պատկերացումների սրբազնացած խորհրդանիշները: Հայկական գորգն ավանդապահ է: Յուրաքանչյուր նոր գորգի արարման հիմքում եղել է ընդօրինակումը, նույն զարդանախշ-գաղափարագրի պատկերումը` ոճի և գույնի անթիվ տարբերակումներով: Այս առումով հայկական գորգին [...]

1990 թ. օգոստոսի 23-ին Գերագույն խորհուրդը ընդունեց Հռչակագիր Հայաստանի անկախության մասին: 1991 թ. սեպտեմբերի 21-ին կայացած հանրաքվեի մասնակիցների բացարձակ մեծամասնությունը արտահայտվեց անկախության օգտին: Սեպտեմբերի 23-ին Գերագույն խորհուրդը Հայաստանի Հանրապետությունը հռչակեց անկախ պետություն: 1991 թ. դեկտեմբերի 21-ին Խորհրդային տարածքում դադարեց ԽՍՀՄ-ի գոյությունը: 1995 թ. հուլիսի 5-ի հանրաքվեով ընդունվեց երկրի հիմնական օրենքը` Սահմանադրությունը, հաստատվեց բազմակուսակցական համակարգ: Օրենքներ ընդ [...]

Հայաստանի հեղափոխական կոմիտեն` 11-րդ կարմիր բանակի զորամասերի հետ, 1920թ. նոյեմբերի 29-ին Հայաստանը հռչակեց խորհրդային: Դեկտեմբերի 2-ի ռուս-հայկական համաձայնագրով ՀՀ կառավարությունը վայր դրեց իր լիազորությունները: Դեկտեմբերի 2-ի լույս 3-ի գիշերը իր գոյությունը դադարեցրած կառավարության պատվիրակությունը Ալեքսանդրապոլում ծանր պայմաններով հաշտություն կնքեց Թուրքիայի հետ, որով Հայաստանը հրաժարվում էր Սևրի պայմանագրից: Ստեղծվեց պետական կառավարման կուռ համակարգ` երկրի տնտեսության, մշակույթի ստեղծման ու [...]

1915 թ. տեղի ունեցավ XX դարի առաջին ցեղասպանությունը` Հայոց ցեղասպանությունը: Դա կատարվեց հայերի բնօրրան Արևմտյան Հայաստանում և Օսմանյան կայսրության բոլոր հայաբնակ վեց վիլայեթներում՝ Էրզրումի, Բիթլիսի, Խարբերդի, Սեբաստիայի, Վանի և Դիարբեքիրի նահանգներում, մայրաքաղաք Ստամբուլում։ Դա մի ազգի կողմից մեկ այլ ազգի տոտալ ֆիզիկական վերացման նախադեպը չունեցող առաջին ոճիրն էր։ Արմին Վեգների վկայությամբ՝ «Հայերը մեռնում էին աշխարհում եղած բոլոր մահերով...»: Ցուցահանդեսում ներկայացված են. ցեղասպանության ակ [...]

1918 թ. մայիսին թուրքական զորքերը ներխուժեցին Արևելյան Հայաստան, մայիսի 15-ին գրավեցին Ալեքսանդրապոլը, մայիսի 21-ին Սարդարապատ գյուղն ու կայարանը: Մարտերը ընթանում էին 3 ուղղություններով` Սարդարապատ, Բաշ - Ապարան, Ղարաքիլիսա: Մայիսի 22-ին սկսվեց Սարդարապատի ճակատամարտը: Հայրենիքի և Երևանի պաշտպանության համար ոտքի ելավ ամբողջ հայ ժողովուրդը: Մայիսի 22 - 26-ը Սարդարապատի ճակատամարտում 15 հազարանոց թուրքական զորքը նահանջեց Ալեքսանդրապոլ: Մայիսի 23 - 27-ին պարտություն կրեց Բաշ-Ապարանում, մայիսի 24 - [...]

Օսմանյան գերիշխանության տակ ազգային, կրոնական, սոցիալական հալածանքների դեմ արևմտահայերի պայքարի խոշոր կենտրոնը 1862 թ. դարձավ Զեյթունը: 1877-1878 թթ. ռուս-թուրքական պատերազմի արդյունքում պատմական Հայաստանի մի շարք շրջաններ միացվեցին Ռուսաստանին, որոնցից կազմվեց Կարսի մարզը: Արևմտյան Հայաստանի մեծ մասը մնաց Թուրքիայի տիրապետության տակ: Ըստ Սան Ստեֆանոյի պայմանագրի (հոդվ.16)` թուրքական կողմը ստանձնել էր Արևմտյան Հայաստանի տարածքում հայերի անձի, գույքի անվտանգությունը ապահովելու պարտավորությունները [...]

Հայկական ասեղնագործության նմուշները կապվում են ավանդական կենցաղի և տարազի հետ: Գործվածքների վրա ասեղնակարով ստեղծված բանվածքները և ինքնատիպ զարդանկարները՝ կառուցվածքային ու գունային բազմազան լուծումներով և տարբերակումներով, սերտորեն առնչվում են հայկական արվեստի մյուս բնագավառների՝ քանդակագործության, մանրանկարչության, գորգագործության, ոսկերչության հետ: Հայկական ասեղնագործության հայտնի կենտրոնները՝ Վան - Վասպուրականը, Կարինը, Շիրակը, Սյունիք - Արցախը, Կիլիկիան՝ մեծ և փոքր դպրոցներով, առանձնանում ե [...]